દવા છતાં આંચકી ચાલુ હોય તો આગળ શું?
આંચકી ચાલુ રહે ત્યારે માત્ર વધુ એક દવા ઉમેરવી જ આગળનું પગલું નથી. યોગ્ય નિદાન, આંચકીનો પ્રકાર, અગાઉની દવાઓનો પૂરતો ઉપયોગ અને EEG/MRIના તારણોનો મેળ જોવો જરૂરી છે. નિષ્ણાતની સમીક્ષાથી દવાઓની યોજના, Video EEG કે ઓપરેશન પહેલાંની તપાસમાંથી શેની ચર્ચા કરવી તે સમજવામાં મદદ મળી શકે છે.
દવાથી કાબૂમાં ન આવતી વાઈનો અર્થ શું?
સહન થઈ શકતી, યોગ્ય રીતે પસંદ કરેલી અને પૂરતા સમય સુધી યોગ્ય રીતે વપરાયેલી બે દવા-યોજનાઓ, એકલી કે સાથે, લાંબા સમય સુધી આંચકી બંધ ન કરી શકે ત્યારે તેને દવા-પ્રતિરોધક વાઈ કહેવાય છે. માત્ર બે દવાઓનાં નામ લેવાથી આ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં; ડૉક્ટર માત્રા, સમયગાળો, સહનશક્તિ અને ખરેખર થયેલા ઉપયોગની સમીક્ષા કરે છે.
આ સ્થિતિમાં સમયસર નિષ્ણાત અને સર્જરીના મૂલ્યાંકન અંગે ચર્ચા કરવી યોગ્ય છે. તેનો અર્થ દરેક વ્યક્તિનું ઓપરેશન થશે એવો નથી. દવાના ઉપયોગની મુશ્કેલીઓ કે નિદાનની અનિશ્ચિતતા દોષ આપ્યા વિના સમજવી પણ સમીક્ષાનો ભાગ છે.
સમીક્ષામાં શું જોવામાં આવે છે?
શું બધા બનાવ વાઈની આંચકી છે? શું કેટલાક બનાવ બેભાન થવું કે PNES જેવી અન્ય સ્થિતિ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે? આંચકી ક્યાંથી શરૂ થતી હોઈ શકે અને MRI તથા EEGનાં તારણો તે ઇતિહાસ સાથે મેળ ખાય છે?
જૂનાં પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને દવા-યોજનાઓની માહિતીથી ડૉક્ટર દવાનો યોગ્ય પ્રકાર, માત્રા, સમયગાળો, અસર અને આડઅસરો જુએ છે. નિદાન બદલવાનો કે દવા ઘટાડવાનો નિર્ણય જાતે ન લો.
ઓપરેશન પહેલાંની તપાસ કેવી રીતે થાય?
શરૂઆત તકલીફનો ઇતિહાસ, અગાઉની દવાઓ, બનાવના વીડિયો, Video EEG અને વાઈ માટે યોગ્ય MRIની સમીક્ષાથી થઈ શકે છે. યાદશક્તિ અને ભાષાની તપાસ કે PET જેવી વધારાની તપાસ કોઈ ચોક્કસ પ્રશ્ન ઉકેલવામાં મદદ કરે ત્યારે જ ઉમેરાય છે. દરેક વ્યક્તિને બધી તપાસો જોઈતી નથી; ઉપલબ્ધતા સંબંધિત કેન્દ્ર સાથે ખાતરી કરવી પડે છે.
હોસ્પિટલની વિવિધ નિષ્ણાતોની ટીમ તપાસે છે કે આંચકી શરૂ થતો ભાગ ઓળખી શકાય છે કે નહીં અને કોઈ પ્રક્રિયાથી યાદશક્તિ, ભાષા, હલનચલન કે દૃષ્ટિને શું જોખમ થઈ શકે. જરૂર, વિકલ્પો, જોખમો અને તમારી પસંદગીની ચર્ચા પછી જ કોઈ સારવાર સૂચવાય છે.
ક્લિનિક અને હોસ્પિટલમાં કોણ શું કરે છે?
ડૉ. અભિષેક ગોહેલ અને ડૉ. રુતુલ શાહ ગુજરાત એપિલેપ્સી એન્ડ ન્યુરો ક્લિનિક અને KD Hospital બંને સ્થળે ઓપરેશન પહેલાં તબીબી મૂલ્યાંકન કરે છે. કોઈ પણ ઓપરેશન KD Hospitalની સર્જિકલ ટીમ કરે છે. ન્યુરોલૉજિસ્ટ મૂલ્યાંકન અને જરૂર પ્રમાણે ઓપરેશન દરમિયાન મોનિટરિંગમાં ભાગ લે છે.
મૂલ્યાંકનથી ઓપરેશનની ભલામણ કે આંચકી બંધ થવાની ખાતરી મળતી નથી. કેટલાક પસંદ કરેલા દર્દીઓમાં આંચકી બંધ થઈ શકે, કેટલાકમાં ઓછી થઈ શકે અને કેટલાકમાં ચાલુ રહી શકે. દવા અને પછીની દેખરેખની યોજના વ્યક્તિ પ્રમાણે હોય છે.
મુલાકાત વખતે શું સાથે લાવવું?
- જૂનાં પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને હાલની દવાઓનાં નામ, માત્રા અને સમયની યાદી.
- EEG/Video EEGના રિપોર્ટ, MRIનો રિપોર્ટ અને ઉપલબ્ધ હોય તો ડિસ્ક કે મૂળ ચિત્રો.
- હોસ્પિટલમાંથી રજા આપ્યાના કાગળો, અગાઉના તપાસના પરિણામો અને રેફરલ પત્ર.
- આંચકીની તારીખ, સમયગાળો અને પછી ભાન પાછું આવવાની ટૂંકી નોંધ; ઉપલબ્ધ હોય તો સલામતી જાળવીને લીધેલો વીડિયો.
ડૉક્ટરો
બંને ડૉક્ટરોએ NIMHANS, બેંગલુરુથી DM Neurology અને Amrita Institute, કોચીથી વાઈની સારવારમાં ફેલોશિપ તાલીમ લીધી છે.
GMC નોંધણી: G-53702
પરિચય (અંગ્રેજી)GMC નોંધણી: G-49079
પરિચય (અંગ્રેજી)વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
બે દવાઓ પછી સીધું ઓપરેશન કરાવવું જોઈએ?
ના. પૂરતી દવા-યોજનાઓ પછી નિષ્ણાતનું મૂલ્યાંકન અને યોગ્ય સમયે રેફરલની ચર્ચા કરવાનો આ સંકેત છે. તપાસ, જોખમો અને વિકલ્પો જોઈને હોસ્પિટલની ટીમ નિર્ણય લે છે.
સામાન્ય MRI હોય તો મૂલ્યાંકન નકામું છે?
ના. સામાન્ય MRIથી નિષ્ણાતનું મૂલ્યાંકન આપોઆપ અટકતું નથી. આગળની તપાસ યોગ્ય છે કે નહીં તે તકલીફ અને અન્ય તારણો પર આધાર રાખે છે.
ઓપરેશન પછી દવા બંધ થઈ જાય?
જરૂરી નથી. દવા ચાલુ રાખવી કે પછી બદલવી તે સારવાર કરતી ટીમ નક્કી કરે છે. સલાહ વિના દવા બંધ ન કરો.
સમય અને સ્થળની ખાતરી કરો
ક્લિનિક સાથે પહેલાં સમય, ડૉક્ટર અને યોગ્ય સ્થળની ખાતરી કરો. EEG, Video EEG કે હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની જરૂર અને ઉપલબ્ધતા અલગથી નક્કી થશે. માત્ર મુલાકાતનો સમય લેવાથી તપાસ કે દાખલ થવાની ખાતરી થતી નથી.
ડૉક્ટરની સલાહ વિના દવા બંધ ન કરો કે માત્રા ન બદલો.
તાત્કાલિક મદદ ક્યારે લેવી?
આંચકી 5 મિનિટથી વધુ ચાલે અથવા સામાન્ય કરતાં લાંબી હોય, ભાન પાછું આવ્યા વિના વારંવાર આંચકી આવે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે કે ગંભીર ઈજા થાય, તો તરત નજીકની ઇમરજન્સીમાં જાઓ અથવા 108 પર મદદ લો. પહેલી આંચકીમાં પણ તાત્કાલિક તબીબી મદદ લો. લાંબી મુસાફરી કરવા માટે રાહ ન જુઓ.